Vennootschapsbelasting en not-for-profit organisaties, belastingplicht van stichtingen en verenigingen

Verenigingen en stichtingen zijn belastingplichtig voor de vennootschapsbelasting, als en voor zover zij een onderneming drijven. Hiervan is sprake als:

• er een duurzame organisatie van arbeid en kapitaal is;
• de vereniging of stichting deelneemt aan het economische verkeer;
• de vereniging of stichting streeft naar winst;
• de vereniging of stichting treedt in concurrentie met wel belastingplichtige lichamen.

Voor de beoordeling van het streven naar winst wordt naar het feitelijk behaalde resultaat gekeken. De doelstelling in de statuten, of gegevens uit andere stukken zoals de begroting zijn hiervoor niet relevant.
Maakt de vereniging of stichting geen winst maar verricht zij wel werkzaamheden die concurreren met de werkzaamheden van ondernemingen of personen die wél belastingplichtig zijn voor de vennootschaps- of inkomstenbelasting, dan is de vereniging of stichting ook belastingplichtig voor de vennootschapsbelasting.
Op grond van dit criterium zijn bijvoorbeeld instellingen die werkzaam zijn in de kinderopvang belastingplichtig. Zij treden in concurrentie met particuliere bedrijven in de kinderopvang.

Vrijstelling wegens algemeen maatschappelijk of sociaal belang

Op de belastingplicht voor de vennootschapsbelasting is onder de volgende voorwaarden een vrijstelling van toepassing:

• Het behartigen van een algemeen maatschappelijk of sociaal belang staat op de voorgrond.
• De vereniging of stichting gebruikt de inkomsten uitsluitend voor het hierboven genoemde doel.
• De vereniging of stichting verkrijgt de inkomsten hoofdzakelijk door de inzet van vrijwilligers.
• Het streven naar winst is van bijkomende betekenis. De eventuele winst bedraagt per jaar niet meer dan € 7.500, of in dat jaar en de daaraan voorafgaande 4 jaren samen niet meer dan € 37.500.
  Bij de berekening van deze bedragen mag wel rekening worden gehouden met het feit dat de vrijwilligers gratis of tegen te lage betaling werkzaamheden verrichten. Voor deze werkzaamheden mag de instelling een fictieve kostenaftrek toepassen, mits hierdoor geen ernstige verstoring van de concurrentieverhoudingen optreedt ten opzichte van ondernemers in de profitsector.

Onder het begrip algemeen maatschappelijk belang wordt verstaan een kerkelijk, levensbeschouwelijk, charitatief, cultureel of wetenschappelijk belang. Voorbeelden hiervan zijn de kinderopvang en de verzorging van lokale omroep.

Voorbeelden van instellingen met een sociaal belang zijn amateursportverenigingen, amateurmuziekverenigingen, scoutinggroepen en personeelsverenigingen

Vormen van een herbestedingsreserve

Voor organisaties met een maatschappelijk belang bestaat de mogelijkheid om het positief exploitatiesaldo in een jaar te verminderen door gebruik te maken van de fiscale faciliteit van de herbestedingsreserve. Deze reserve mag gevormd worden voor in het jaar of in de volgende drie jaren te verrichten:

• uitgaven voor investeringen in bedrijfsmiddelen of
• uitgaven voor projecten voor zover deze naar verwachting tot verlies zullen leiden.

Vorming van een herbestedingsreserve leidt tot uitstel van belastingheffing. De dotatie aan de herbestedingsreserve is gemaximeerd op het bedrag van de winst zonder de toevoeging aan de reserve. De herbestedingsreserve wordt uiterlijk na drie jaar weer in de winst opgenomen.

Gesubsidieerde instellingen

Door wijzigingen in subsidieregels (steeds meer budgetsubsidies en minder exploitatiesubsidies) behalen gesubsidieerde instellingen steeds vaker exploitatieoverschotten. Om te vermijden dat dit tot belastingplicht leidt, is in een besluit van de staatssecretaris van Financiën d.d. 23 december 2005 een uitzondering opgenomen voor de situatie dat positieve exploitatiesaldi ontstaan zijn door het niet volledig benutten van de toegekende subsidie.

Van een winststreven is volgens de staatssecretaris dan ook geen sprake voor zover gesubsidieerde instellingen, volgens statuten of subsidieregels, de behaalde overschotten moeten aanwenden in overeenstemming met de subsidiedoeleinden of moeten terugbetalen aan de subsidieverstrekker. Naast het feit dat de gevormde overschotten niet vrij besteedbaar zijn, wordt er dan geen voordeel beoogd en verwacht. Van het ontbreken van een winststreven kan ook sprake zijn als de instelling haar inkomsten met betrekking tot gesubsidieerde activiteiten hoofdzakelijk verkrijgt uit subsidies en daarnaast slechts eigen bijdragen ontvangt van degenen voor wie de instelling prestaties verricht. Uiteraard moet de instelling ook feitelijk conform deze statuten of subsidieregels handelen.

Gedeeltelijke belastingplicht
Als een instelling meerdere activiteiten exploiteert om haar doelstellingen te realiseren, dan bestaat de mogelijkheid dat de belastingdienst de activiteiten afzonderlijk bekijkt. Bijvoorbeeld wanneer een instelling zaalruimte beschikbaar stelt aan sociaal-culturele groeperingen en daarnaast een barruimte ingericht heeft waarbij na afloop van een bijeenkomst een hapje en een drankje genuttigd kan worden. De exploitatietekorten die in de verhuur worden gerealiseerd, worden gecompenseerd met de overschotten in de bar. De belastingdienst kan zich op het standpunt stellen dat de baractiviteiten los gezien dienen te worden van de zaalverhuuractiviteiten, omdat met de baractiviteiten in concurrentie wordt getreden met derden. Als gevolg hiervan is er over het positief behaalde exploitatieresultaat van de bar wel vennootschapsbelasting verschuldigd.

Hans Kouters is werkzaam bij Blömer. Mocht u vragen hebben naar aanleiding van dit artikel, dan kunt u bij hem terecht. Maar ook zijn collega's bij een van de andere bij Het Regionaal Alternatief aangesloten kantoren helpen u graag verder. Voor contactinformatie klik hier.

Mei 2010