Doorlichting financiële positie

Uitvoering
Bij de uitvoering van het onderzoek hebben wij onder meer de volgende werkzaamheden uitgevoerd:

• een beoordeling van de meest recente begroting en jaarrekening inclusief onderbouwingen en toelichtingen;
• een beoordeling van de meest actuele grondexploitatieberekeningen inclusief de beoordeling van de gehanteerde aannames daarbij;
• de beoordeling van de reserves en voorzieningen, inclusief onderbouwingen en bestedingsplannen;
• een beoordeling van de meest recente tussentijdse rapportage het voeren van gesprekken met sleutelfiguren in de organisatie (waaronder wethouder, gemeentesecretaris sectorhoofden en controller).

Uit de gevoerde gesprekken bleek al snel dat de gemeente niet beschikte over beheerplannen op gebieden als riolering, openbaar groen alsmede op gebied van wegen, straten en pleinen. Hierdoor ontbrak het de gemeente aan
inzicht in de toekomstige onderhouds- en investeringsverplichtingen op genoemde terreinen. Vooral omdat de inwoners nogal verspreid over de verschillende woonkernen waren gevestigd, beschikte de gemeente over een
meer dan gemiddeld aantal kilometers te onderhouden wegen en straten en riolering. De aanleg hiervan was destijds gefinancierd uit de grondexploitatie maar de kosten van regulier onderhoud dan wel vervanging waren nooit berekend. De gemeente had ook nooit middelen gereserveerd voor deze inmiddels omvangrijk en noodzakelijk geworden uitgaven.

De beoordeling van de grondexploitatieberekeningen bleek ook grote risico's te bevatten. Een grondexploitatie-berekening is een contante waardeberekening van toekomstige opbrengsten en toekomstige kosten. Veelal
gaat het om aanzienlijke bedragen waardoor afwijkingen al snel een fors gevolg in de grondexploitatieberekeningen kunnen hebben. Het al te optimistisch inschatten van de momenten van grondverkopen (en daarbij een
te hoge prijs per m2) alsmede de momenten van betalen van kosten leidt tot mooie positieve resultaten in de grondexploitatieberekeningen. En juist de bovengenoemde situatie was helaas werkelijkheid. Opbrengsten uit
grondverkopen waren te vroeg in de grondexploitatieberekeningen meegenomen (dit genereert een fors rentevoordeel) waardoor de uitkomsten van de grondexploitaties positiever dan in werkelijkheid verwacht kon worden,
werden weergegeven. Daarnaast bleek voor een aantal grondexploitatiecomplexen dat de gehanteerde boekwaarde per m2 hoger was de dan de verwachte verkoopprijs per m2. Conform algemeen aanvaarde waarderingsgrondslagen is uit oogpunt van voorzichtigheid het nemen van een verliesvoorziening dan noodzakelijk.

Vervolgens bleek in een vergelijking met vergelijkbare gemeenten dat deze gemeente een relatief laag OZB-tarief hanteerde. En tot slot bleek ook dat getroffen bestemmingsreserves en voorzieningen in vele gevallen niet waren
onderbouwd met bestedingsplannen en ontbrak een systematiek van toevoegingen en onttrekkingen. Hierdoor kon niet worden beoordeeld of de getroffen bestemmingsreserves en voorzieningen toereikend waren.

Conclusie, advies en meerwaarde voor de gemeente
Kortom, de financiële positie van de gemeente was enerzijds veel slechter dan menigeen had gedacht en anderzijds ontbrak een volledig inzicht in (mogelijke) verplichtingen. Zoals overigens bij vele gemeenten bleek ook
uit dit onderzoek het belang van adequate en actuele beheerplannen en een juiste inschatting en waardering van de risico´s in de grondexploitatieberekeningen. Gezien de tussentijdse resultaten van ons onderzoek hebben wij een extra overleg gevoerd met de gemeentesecretaris (onze opdrachtgever in het onderzoek). Niet onbegrijpelijk waren de voorlopige uitkomsten van het onderzoek enigszins zorgelijk, alhoewel de duidelijkheid ervan wel richting kon geven aan een voor de toekomst noodzakelijk geworden prudenter gemeentelijk financieel beleid.

Na uitvoering van het onderzoek hebben wij de bevindingen en daaruit voortvloeiende adviezen uitgewerkt in een concept rapport. De kern van de adviezen was (onder meer) gericht op:

• de noodzaak tot het opstellen en jaarlijks actualiseren van beheerplannen op gebied van riolering, openbaar groen alsmede wegen, straten en pleinen;
• het vooraf vaststellen van te hanteren (realistische) uitgangspunten bij de actualisatie van de grondexploitatieberekeningen;
• het nemen van verliesvoorzieningen ingeval op grondexploitatiecomplex niveau de boekwaarde per m2 hoger is dan de verwachte verkoopprijs per m2;
• het nader onderbouwen door middel van bestedingsplannen van de bestemmingsreserves en voorzieningen;
• het verhogen van de OZB (alhoewel dit vanzelfsprekend een politieke beslissing was, is wel de noodzaak hiervan aangegeven).

Het concept rapport hebben wij uiteindelijk besproken met het management team en de gemeentesecretaris gezamenlijk, de wethouder Financiën en de gemeenteraad. Uiteindelijk was vooral het ambtelijk management blij met de bevestiging van de voorzichtigheid ten aanzien van de financiële positie. Het college en met name de gemeenteraad waren vooral blij met de heldere onderbouwing van het oordeel over de financiële positie. Daarnaast was het duidelijk dat de realisatie van de gemeenschappelijke ambities niet zonder een verhoging van de OZB kan plaatsvinden. Inmiddels heeft de OZB verhoging dan ook plaatsgevonden.

Het Regionaal Alternatief
Waarom het Regionaal Alternatief? Bij onderzoeken naar de financiële positie is onafhankelijkheid een belangrijk aspect waardoor u in het algemeen niet bij de controlerend accountant terecht kunt. Dan bent u bij ons aan het goede adres. Wij richten ons niet op de controle van de jaarrekeningen van gemeenten en kunnen dus volledig onafhankelijk uw onderzoeken uitvoeren. Dat doen wij met de inzet van een aantal specialisten (accountants, fiscalisten en juridische adviseurs) in de markt van de Lokale Overheid die hun sporen bij de bekende grotere
accountants- en advieskantoren hebben verdiend.